Crohn hastalığı ve erken teşhis

Crohn hastalığı nedir?

Crohn hastalığı, ağızdan anüse kadar sindirim sisteminin herhangi bir bölümünde kronik iltihap yapan otoimmün kökenli bir hastalıktır. En sık ince bağırsağın son kısmı (ileum) ve kolonun ilk kısmı tutulur.

Ülseratif kolit ile farkı nedir?

• Crohn: Tüm sindirim sistemini etkileyebilir, "atlama lezyonları" yapar, bağırsak duvarının tüm katmanlarını tutar.
• Ülseratif kolit: Yalnız kalın bağırsak ve rektumda, sürekli bir lezyon olarak iltihap yapar, yüzeyel tutulum.
• Tedavi yaklaşımları farklı olduğu için doğru tanı önemlidir.

Erken belirtiler

Aşağıdaki belirtilerden 3 veya daha fazlası 4 haftadan uzun sürerse doktora başvurmak gerekir:

• Sürekli karın ağrısı (özellikle sağ alt karın)
• Geçmeyen ishal (kanlı/mukuslu olabilir)
• İstemsiz kilo kaybı, iştahsızlık
• Aşırı yorgunluk
• Düşük ateş
• Ağız aftları, eklem ağrıları
• Anüs çevresinde fistül, abse, çatlak

Çocuk ve genç erişkinlerde dikkat

• Büyüme geriliği, gecikmiş ergenlik
• Tekrarlayan demir eksikliği anemisi
• Okul devamsızlığına yol açan tekrarlayan karın ağrısı
• Aile öyküsünde İBH

Tanı için hangi tetkikler yapılır?

• Kan testleri: CRP, sedimantasyon, tam kan, demir, B12
• Dışkı testleri: Kalprotektin (bağırsak iltihabı belirteci)
• Kolonoskopi + biyopsi: Altın standart
• Kapsül endoskopi / MR enterografi: İnce bağırsak değerlendirme

Tedavi: ameliyat her zaman gerekmez

Crohn'da temel hedef iltihabı baskılamaktır. Tedavi seçenekleri:

• Mesalazin türevleri
• Kortizon (kısa süreli)
• İmmün baskılayıcı ilaçlar (azatiopürin, metotreksat)
• Biyolojik ilaçlar (anti-TNF: infliksimab, adalimumab; anti-integrin: vedolizumab; anti-IL: ustekinumab)
• JAK inhibitörleri (yeni nesil)
• Beslenme tedavisi (özellikle çocuklarda exclusive enteral nutrition)

Ameliyat ne zaman gerekir?

• İlaca yanıt vermeyen ileri darlık (striktür)
• Bağırsak tıkanıklığı veya delinmesi
• Drene edilemeyen abse
• Yüksek dereceli displazi / kanser şüphesi
• İlaçlarla kontrol altına alınamayan kanama veya fistül

Bazı durumlarda geçici veya kalıcı ostomi açılır. Bu, yenilgi değil, bağırsağın iyileşmesi için verilen bir mola olabilir.

Hastalıkla yaşam

• Düzenli kontroller — remisyonu izlemek
• Sigarayı bırakmak (özellikle Crohn'da nüksü tetikler)
• Stres yönetimi, uyku
• Aşılar — biyolojik ilaç başlamadan önce kontrol
• Diyetisyenle birlikte beslenme planı

Türkiye'de İBH dernekleri

Bağımsız hasta destek örgütlerinin iletişim bilgilerini Kaynakça sayfamızda bulabilirsiniz.

Kaynaklar

• Crohn's & Colitis Foundation
• Mayo Clinic — Crohn's
• ECCO Guidelines (European Crohn's and Colitis Organisation)